ผมหงอกก่อนวัย เกิดจากอะไร และอะไรที่ยังพอทำได้

ผมหงอกก่อนวัยคืออะไร นับจากอายุเท่าไหร่

ผมหงอกก่อนวัย หมายถึงเส้นผมเปลี่ยนเป็นสีขาวหรือเทาเร็วกว่าช่วงอายุที่คนส่วนใหญ่ในเชื้อชาติเดียวกันจะเริ่มหงอก เกณฑ์ไม่ได้นับจากจำนวนเส้น แต่นับจากว่าเริ่มเมื่อไหร่

ทางผิวหนังวิทยาแบ่งเกณฑ์ตามเชื้อชาติ เพราะแต่ละกลุ่มเริ่มหงอกไม่พร้อมกันโดยธรรมชาติ

ที่มาของเกณฑ์นี้ มาจากตำราและงานทบทวนวรรณกรรมทางผิวหนัง ไม่ใช่ค่าจากการสำรวจประชากรไทยโดยตรง และงานทบทวนที่ใหม่กว่าบางฉบับไม่ได้ระบุตัวเลขของคนเอเชียไว้ จึงควรใช้เป็นกรอบคร่าวๆ ไม่ใช่เส้นตัดสิน

ถ้ายึดตามเกณฑ์นี้ คนไทยที่เริ่มเห็นผมหงอกตั้งแต่ก่อนอายุ 25 ปี ถือว่าเร็วกว่าค่าเฉลี่ยของกลุ่มตัวเอง

ส่วนคนที่มาเจอตอนอายุ 30 ต้นๆ แม้จะรู้สึกว่าเร็วเกินไป แต่ตามเกณฑ์แล้วยังอยู่ในช่วงที่พบได้ทั่วไป คำถามที่ควรถามต่อจึงไม่ใช่ “ผิดปกติไหม” แต่เป็น “มีสาเหตุที่ดูแลได้ซ่อนอยู่หรือเปล่า”

เข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด: เส้นผมไม่ได้ค่อยๆ จางจากดำเป็นขาว

เส้นผมแต่ละเส้นได้สีของมันมาตั้งแต่ตอนถูกสร้างในรากผม เส้นที่งอกออกมาขาว คือขาวมาตั้งแต่ต้นราก ไม่ใช่เส้นดำเดิมที่ค่อยๆ ซีดลง

สิ่งที่เพิ่มขึ้นตามเวลาคือสัดส่วนของเส้นขาวต่อเส้นดำบนหัว ไม่ใช่ความเข้มของเส้นเดิมที่ลดลง

เรื่องนี้สำคัญมากกับการตัดสินใจ เพราะมันอธิบายว่าทำไมไม่มีอะไรทาลงบนเส้นที่ขาวไปแล้วแล้วทำให้มันกลับมามีสีได้เอง สิ่งที่ยังพอทำอะไรได้คือรากผมที่ยังผลิตเม็ดสีอยู่ ณ วันนี้

สาเหตุของผมหงอกก่อนวัย 6 ข้อ

ในทางปฏิบัติ คนหนึ่งคนมักมีมากกว่าหนึ่งข้อพร้อมกัน ข้อแรกเปลี่ยนไม่ได้ แต่ข้อ 3 ถึง 6 มีส่วนที่จัดการได้จริง

1. พันธุกรรม — ปัจจัยที่หนักที่สุด

พันธุกรรมเป็นตัวกำหนดหลักว่าใครจะเริ่มหงอกอายุเท่าไหร่ ถ้าพ่อหรือแม่เริ่มหงอกตั้งแต่อายุน้อย โอกาสที่ลูกจะเริ่มเร็วตามก็สูงขึ้น

พูดกันตรงๆ ตรงนี้: ส่วนนี้แก้ไม่ได้ ไม่มีอาหารเสริม เซรั่ม หรือวิตามินตัวไหนไปเปลี่ยนยีนได้

สิ่งที่ทำได้คือไม่เร่งให้เร็วขึ้นไปกว่าที่พันธุกรรมกำหนดไว้ ซึ่งคืองานของอีก 5 ข้อที่เหลือ

2. อายุของรากผม และระบบต้านอนุมูลอิสระที่ลดลง

เซลล์สร้างเม็ดสีในรากผมไม่ได้อยู่ตลอดไป มันมีรอบการทำงานและมีเซลล์ต้นกำเนิดคอยเติมกำลังพลให้

เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์ต้นกำเนิดกลุ่มนี้ลดจำนวนลง รากผมที่เคยผลิตสีได้เต็มที่จึงผลิตได้น้อยลงเรื่อยๆ จนหยุดไป

พร้อมกันนั้นเอนไซม์ที่คอยกำจัดของเสียจากกระบวนการเผาผลาญในเซลล์ก็ทำงานได้น้อยลงด้วย รายละเอียดส่วนนี้อยู่ในหัวข้อกลไกถัดไป

3. ความเครียดสะสม

ความเครียดเป็นข้อที่คนพูดถึงมากที่สุดและเข้าใจคลาดเคลื่อนมากที่สุดเช่นกัน

งานวิจัยปี 2563 ในวารสาร Nature พบว่าการกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติก ซึ่งเป็นระบบที่ทำงานเวลาร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัวหรือเครียด ทำให้เซลล์ต้นกำเนิดเมลาโนไซต์ในรากผมถูกใช้จนหมดไป

ต้องระบุให้ชัดว่างานวิจัยนี้ทำในหนู ไม่ใช่การทดลองในคน จึงบอกได้ว่ามีกลไกที่เป็นไปได้ แต่ยังบอกไม่ได้ว่าความเครียดในคนทำให้หงอกมากน้อยแค่ไหน

อ่านรายละเอียดเรื่องนี้แบบเต็มได้ที่บทความ เครียดแล้วผมหงอกจริงไหม

4. ขาดวิตามินบี 12 และธาตุเหล็ก

ภาวะที่พบร่วมกับผมหงอกก่อนวัยบ่อยคือการขาดวิตามินบี 12 และภาวะธาตุเหล็กต่ำ

ทั้งสองอย่างตรวจได้จากการเจาะเลือด และเป็นกลุ่มที่ดูแลให้กลับมาปกติได้ถ้ารู้ว่าขาดจริง

จุดที่ต้องระวังคือ การเสริมทั้งที่ไม่ได้ขาดไม่ได้ทำให้ดีขึ้น และธาตุเหล็กที่เกินความจำเป็นสะสมในร่างกายได้ ควรตรวจก่อนเสริมเสมอ

5. ไทรอยด์และภาวะสุขภาพอื่น

ไทรอยด์ที่ทำงานผิดปกติ ทั้งต่ำและสูง พบร่วมกับผมหงอกก่อนวัยได้

ถ้าผมหงอกมาพร้อมกับน้ำหนักเปลี่ยนโดยไม่ตั้งใจ ใจสั่น ขี้หนาวหรือขี้ร้อนผิดปกติ เหนื่อยง่าย หรือผมร่วงทั้งหัว ให้พบแพทย์เพื่อตรวจ อย่าเพิ่งไปมองที่เส้นผมอย่างเดียว

ในกรณีแบบนี้ผมหงอกเป็นแค่สัญญาณ ไม่ใช่ตัวปัญหา

6. สูบบุหรี่ และสารเคมีที่หนังศีรษะเจอซ้ำๆ

การสูบบุหรี่พบร่วมกับผมหงอกก่อนวัยชัดเจน กลไกที่อธิบายกันคือภาระอนุมูลอิสระที่เพิ่มขึ้นทั้งร่างกาย รวมถึงในรากผมด้วย

อีกส่วนคือหนังศีรษะที่เจอสารเคมีซ้ำๆ จากการย้อมถี่เกินไป ซึ่งไม่ได้ทำให้เม็ดสีธรรมชาติกลับมา และยังรบกวนสภาพรากผมเพิ่มอีก

ถ้ากำลังย้อมถี่อยู่ ลองอ่าน ย้อมผมบ่อยทำให้ผมร่วงไหม และ วิธีปิดผมหงอกแบบไม่ใช้สารเคมีแรง ประกอบ

เกิดอะไรขึ้นในรากผม: เมลาโนไซต์ catalase และไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์

สีผมมาจากเม็ดสีชื่อเมลานิน ที่สร้างโดยเซลล์ชื่อเมลาโนไซต์ในรากผม ทุกครั้งที่เส้นผมงอกขึ้นมาใหม่ เซลล์กลุ่มนี้จะฉีดเม็ดสีเข้าไปในเส้นผมที่กำลังก่อตัว

เซลล์ต้นกำเนิดของเมลาโนไซต์คือคลังสำรอง คอยเติมเซลล์ใหม่ให้ทุกรอบการงอกของเส้นผม เมื่อคลังนี้ลดลง รากผมนั้นก็ผลิตเม็ดสีได้น้อยลงจนหยุด และเส้นที่งอกออกมาก็ไม่มีสี

ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่ร่างกายสร้างเอง

ทุกเซลล์ที่ทำงานจะมีของเสียจากการเผาผลาญออกมา หนึ่งในนั้นคือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ซึ่งเป็นสารตัวเดียวกับที่ช่างใช้ฟอกสีผม เพียงแต่ปริมาณน้อยกว่ามาก

ปกติร่างกายมีเอนไซม์ชื่อ catalase คอยสลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ให้กลายเป็นน้ำกับออกซิเจน ระบบนี้ทำงานทั้งชีวิตโดยที่เราไม่รู้ตัว

ปัญหาคือ catalase ทำงานได้น้อยลงตามอายุ เมื่อตัวสลายลดลงแต่ของเสียยังเกิดเท่าเดิม ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์จึงค่อยๆ สะสมในรากผม

ผลคือรากผมโดนฟอกสีจากข้างในอย่างช้าๆ และตัวเมลาโนไซต์เองก็ทำงานลำบากขึ้นในสภาพแวดล้อมแบบนั้น

เมื่อเข้าใจกลไกนี้ จะเห็นว่าทำไมแนวทางที่มีเหตุผลจึงไปทางลดภาระออกซิเดชันและประคองรากผมที่ยังทำงานอยู่ ไม่ใช่การไล่เติมสีให้เส้นที่ขาวไปแล้ว นี่คือเหตุผลที่กลุ่มเปปไทด์อย่าง Greyverse (Palmitoyl Tetrapeptide-20) ถูกพูดถึง และเป็นสารสำคัญในเปปไทด์ชะลอหงอก My Organic

วัตถุดิบตั้งต้นก็ต้องมีพอ

เมลานินสร้างจากกรดอะมิโนชื่อไทโรซีน ซึ่งได้จากโปรตีนในอาหาร ถ้ากินโปรตีนไม่พอต่อเนื่อง วัตถุดิบตั้งต้นของเม็ดสีก็ไม่พอไปด้วย

รายละเอียดว่าควรได้โปรตีนเท่าไหร่และจากอะไรบ้าง อยู่ในบทความ โปรตีนสำหรับเส้นผม

สิ่งที่ทำได้ และสิ่งที่ทำไม่ได้

หัวข้อนี้เป็นหัวใจของบทความ ถ้าอ่านแค่ส่วนเดียวให้อ่านส่วนนี้

สิ่งที่ทำไม่ได้ — พูดตรงๆ

• เส้นผมที่ขาวไปแล้วกลับมาดำเองไม่ได้ ไม่ว่าจะใช้เซรั่ม อาหารเสริม แชมพู หรือสมุนไพรตัวไหน เพราะสีถูกกำหนดตั้งแต่ตอนสร้างเส้นในราก
• ไม่มีผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางหรืออาหารเสริมตัวใดทำให้ผมกลับมามีสีอย่างถาวร ใครโฆษณาแบบนั้นคือเกินกว่าที่กฎหมายอนุญาตให้พูด
• ผมหงอกจากพันธุกรรมล้วนๆ ชะลอได้จำกัดกว่ากรณีที่มีสาเหตุร่วมอย่างการขาดสารอาหารหรือไทรอยด์
• ไม่มีวิธีไหนบอกล่วงหน้าได้ว่าใครจะเห็นความเปลี่ยนแปลงเท่าไหร่ เพราะจุดตั้งต้นของแต่ละคนไม่เท่ากัน

สิ่งที่ทำได้จริง

1. ตรวจหาสาเหตุที่ดูแลได้ก่อน โดยเฉพาะคนที่หงอกเร็วผิดสังเกต การเจาะเลือดดูวิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก และการทำงานของไทรอยด์ ให้คำตอบที่ชัดกว่าการเดา

2. ลดสิ่งที่เร่งให้เร็วขึ้น เลิกบุหรี่คือข้อที่ให้ผลกับสุขภาพโดยรวมมากที่สุด ตามด้วยการนอนให้พอและจัดการความเครียดเรื้อรัง

3. ให้วัตถุดิบตั้งต้นพอ โปรตีนพอในแต่ละมื้อ และอาหารหลากหลายพอที่จะได้วิตามินแร่ธาตุครบ

4. ดูแลรากผมที่ยังผลิตเม็ดสีอยู่ ส่วนนี้คือที่ทางของกลุ่มเปปไทด์บำรุงหนังศีรษะ เป้าหมายคือชะลอ ไม่ใช่ย้อนกลับ และผลที่คาดหวังได้จะเกิดกับเส้นที่ยังไม่หงอกเท่านั้น ดูรายละเอียดเปปไทด์ชะลอหงอก My Organic

5. เลือกวิธีปิดสีที่อ่อนโยนกับหนังศีรษะ ถ้าต้องการให้ผมดูมีสีตอนนี้เลย การปิดสีคือคำตอบที่ตรงไปตรงมาที่สุด และเลือกวิธีที่ไม่ทำร้ายหนังศีรษะได้

สรุปให้สั้นที่สุด: ย้อนกลับไม่ได้ แต่ชะลอส่วนที่เหลือได้ และยิ่งเริ่มตอนที่ยังมีเส้นดำเยอะ ยิ่งมีอะไรให้ประคอง

เมื่อไหร่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ผมหงอกตามอายุไม่ใช่เรื่องที่ต้องรีบไปหาหมอ แต่มีสัญญาณที่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญดู

• หงอกชัดเจนก่อนอายุ 20 ปี
• หงอกเร็วมากภายในไม่กี่เดือน จากที่ไม่เคยมีมาก่อน
• มาพร้อมผมร่วงเป็นหย่อม หรือผมบางลงทั้งหัว
• มาพร้อมอาการทั่วร่างกาย เช่น เหนื่อยง่ายผิดปกติ น้ำหนักเปลี่ยนโดยไม่ตั้งใจ ใจสั่น ชาปลายมือปลายเท้า
• มีผิวด่างขาวเป็นหย่อมร่วมด้วย

กลุ่มนี้ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ ไม่ใช่เริ่มจากการซื้อผลิตภัณฑ์บำรุง

ส่วนคนที่ตรวจแล้วไม่พบอะไรผิดปกติ และอยากวางแผนดูแลระยะยาว ปรึกษาเภสัชกรได้ที่ร้าน MyPharma เราคุยกันได้ว่าอะไรเหมาะกับสภาพผมและงบของคุณ รวมถึงบอกตรงๆ ว่าอะไรที่ไม่คุ้มจะซื้อ

ดูช่องทางปรึกษาเภสัชกร หรือทำความรู้จักเภสัชกรผู้ดูแลเนื้อหาของเราได้

โทร 091-879-1946 · LINE @mypharma · ร้านอยู่ที่ 2/38 ซอย 4 ตำบลเหมือง อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี 20130 เปิดทุกวัน 8.00 ถึง 20.00 น. ตอบแชท 9.00 ถึง 20.00 น.

หมายเหตุ: การขายยาทางอินเทอร์เน็ตทำไม่ได้ตามกฎหมาย การพูดคุยเรื่องยาต้องทำกับเภสัชกรที่ร้านเท่านั้น